Circulaire innovatie aanjagen met slimme uitvraag

Verslag van de sessie over circulair uitvragen en aanbesteden met Noor Huitema (Copper8) tijdens de ZEN Platformbijeenkomst op 17 september – tekst en foto’s door Anton Coops

De ZEN-sessie over circulair uitvragen en aanbesteden met Noor Huitema (Copper8) vindt plaats in een zogenaamde dome. Dit gebouwtype werd halverwege de 20e eeuw ontworpen door de Amerikaanse architect en visionair Richard Buckminster Fuller. Een dome is volledig demontabel en extreem efficiënt qua materiaalgebruik. Een toepasselijke plek dus voor een prikkelende sessie over het aanjagen van circulaire woningbouw.

Ter introductie vertelt Noor Huitema in het kort over de bekendste circulaire wapenfeiten van Copper8. Ze noemt Stadstuin Overtoom/Co-Green in Amsterdam en het nieuwe hoofdkantoor van Alliander in Duiven. Mooie projecten waarmee heel wat prijzen werden gewonnen. “Waar wij als Copper8 blij van worden zijn de echte koploper-projecten waarmee je laat zien dat het anders kan”, stelt Huitema. “We kijken heel breed; we willen bijvoorbeeld ook de maakindustrie aanjagen, van circulaire kleding en kantoormeubelen tot eerlijke en slimme elektronica.”

Zonder ambitie geen innovatie
De deelnemers aan de sessie worden uitgenodigd om vragen te stellen naar aanleiding van hun eigen ervaringen met circulair uitvragen en aanbesteden. Veel aanwezigen willen graag circulair aan de slag, maar ze zien ook beren op de weg.

“Er is niet genoeg sloopmateriaal om de nieuwbouw te voeden, hoe gaan we de MPG dan naar beneden krijgen? Wordt beton verboden? Worden alle woningen van hout?”, zo vraagt een van de aanwezigen zich af. Huitema geeft het tegenvoorbeeld van oude kantoorgebouwen die worden omgebouwd naar circulaire woningen, wat ook meteen een veel gezonder gebouw oplevert. Dat is weliswaar geen direct antwoord op de vraag, maar, zo vindt Huitema, “Je moet dit niet meteen afschieten. We gaan op heel veel punten stap voor stap een verandering doormaken. De regelgeving bepaalt daarbij de randvoorwaarden.” Huitema benadrukt het belang van een juiste rolverdeling: “Als opdrachtgever ga je de concrete oplossing niet helemaal invullen. Je laat het aan de markt over om met de benodigde innovaties te komen. Omdat we de ambities al met elkaar hebben afgesproken, komen we zo in de praktijk gaandeweg tot een nieuw systeem.”

Stadstuin Overtoom is een voorbeeld van innovatie door slim uitvragen. Marktpartijen werden uitgedaagd om met een nieuwe procesaanpak te komen voor klimaatneutrale, budgetneutrale sloop/bouw, en dat bleek inderdaad mogelijk. “We hebben de ambities van het project op het gebied van circulariteit, energie et cetera gekoppeld aan het financiële rendement van alle partijen. Dat leidde tot ontschotting en tot slimmere vormen van samenwerking. Een hoge ambitie – waarbij je niet uitlegt wat je wilt maar waarom je het wilt – zorgt ervoor dat je samen veel verder de juiste richting opgaat. Verder dan waar je nu überhaupt over nadenkt. Als we iets niet durven te vragen omdat we denken ‘dat is zo lastig, dat kan nooit’ blijven we gegarandeerd stilstaan.”

“De uitvraag wordt dan abstracter. Je gaat bijvoorbeeld niet naar concrete producten vragen, want die moeten vaak nog ontwikkeld worden – of er moeten nog partijen bij elkaar komen om dat nieuwe product te ontwikkelen. In de praktijk zien we dat het goed werkt om te vragen naar de combinatie van een ontwerper, een aannemer, een installatietechnisch adviseur en eventueel een installateur, die elkaar zelf hebben opgezocht.”

Investeringskosten en value-case
Klinkt interessant maar ook eng, want het moet wel betaalbaar blijven. De zaal wil weten of deze aanpak concurrerende projecten oplevert. “Voor de value case wel, maar voor de investeringskosten niet”, stelt Huitema. “Je hebt het over een langere termijn waarde-casus waarmee je als ontwikkelaar de markt op kunt, en bijvoorbeeld je referenties opbouwt voor volgende projecten. Je moet verder kijken dan puur de investeringskosten aan het begin van het project.”

“Hoe breng je circulariteit naar de consument?” is een logische vervolgvraag. Huitema stelt dat bewoners niet bereid zijn om meer te betalen voor een ‘circulaire’ woning; “In de energiediscussie is het nu al spannend als het gaat om de bereidheid om van aardgas af te stappen. Je moet circulariteit bijvoorbeeld koppelen aan gezondheid, of aan andere concrete waarden. Circulariteit is een enorm breed begrip dus je kunt het op allerlei manieren framen, afhankelijk van het type consument waarmee je te maken hebt.”

Er blijven twijfels in de zaal als het gaat om betaalbaarheid. Het principe van circulariteit wordt door iedereen omarmd, maar er is vaak beperkte speelruimte. Huitema erkent dat we pas aan het begin staan van een transitie, maar ze is optimistisch over het tempo waarin de markt voor prijsdoorbraken kan zorgen. Met name zodra er kan worden opgeschaald op basis van geleerde (of eigenlijk: nog te leren) lessen. Modulair bouwen en industrialisatie in combinatie met circulariteit worden ook door de zaal benoemd als mogelijkheid om stijgende prijzen het hoofd te bieden.

Heel veel Willie Wortels
Noor Huitema sluit de discussie af met een oproep: “Durf het aan om je vraag te stellen aan de markt. Als betaalbaarheid op één staat, vraag daar dan om. Wees klip en klaar over wat je wil, geef aan wat je eigen expertise is en durf ook bepaalde aspecten van het proces los te laten. Misschien meldt er zich dan een partij met een business model dat aansluit op jouw wensen. Vergis je niet, er zijn heel veel Willie Wortels.”

Download de presentatie


Gerelateerde berichten

PARTNERS

NEPROM NVB Bouwend Nederland Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties