Inspirerende praktijkvoorbeelden op ZEN Platformbijeenkomst

Verslag van het plenaire deel van de ZEN Platformbijeenkomst op 12 juni 2018 – door René Didde.

Op 12 juni komen op buitenplaats Sparrendaal in Driebergen ruim 70 mensen bijeen voor een ouderwetse ZEN Platformbijeenkomst. Dat betekent bijgepraat worden over de laatste ontwikkelingen rond de BENG-regelgeving, en inspirerende voorbeeldprojecten bespreken, zoals de NOM-appartementengebouwen De Willem en De Zwijger in Best, gerealiseerd door Woonstichting ‘thuis. En daarna in twee kennissessies de diepte in met onder meer de kosten van warmte in Ecowijk de Kiem, de kosten van alternatieven voor aardgas en de uitkomsten van de ZEN themagroep Energieprestatievergoeding (EPV).

Dagvoorzitter Jan Fokkema (NEPROM) doet een greep uit de grote hoeveelheid initiatieven die onder de ZEN-vlag tot stand zijn gekomen. Tot nog toe doen 56 verschillende bedrijven mee aan het ZEN-platform, dat een initiatief is van NVB, Bouwend Nederland, Aedes en NEPROM (Lente-akkoord). “Al die partijen zijn op dit moment bezig een ZEN, BENG of NOM-project te realiseren of hebben dat gedaan. Daardoor hebben we al enige ervaring opgedaan met de nieuwe regelgeving in de praktijk”, aldus Fokkema. “En we hebben ook wat betreft kennis delen niet bepaald stil gezeten. Er zijn congressen geweest over NOM, over binnenlucht en aardgasvrije nieuwbouw.” Over dat laatste verscheen in maart een te downloaden brochure. “Want al is 1 juli als startpunt voor verplichte aardgasvrije nieuwbouw aan de snelle kant, vast staat dat we in 2020 aardgasvrij en BENG-proof bouwen, waarbij het welzijn van de bewoners centraal staat”, aldus Jan Fokkema.

BENG update door Ieke Kuijpers
Als één van de zes rapporteurs van de nieuwe, nog in een ontwikkelingsstadium verkerende NTA 8800, is Ieke Kuijpers al bijna een jaar betrokken bij de nieuwe regelgeving. “NTA staat voor Nederlandse Technische Afspraak. Met deze nieuwe methode willen we de huidige NEN 7120 vervangen en ook de hele lappendeken die daar onder hangt, dus de verschillende rekenmethoden voor nieuwbouw (EPC) en bestaande bouw (energielabel, energie-index), en voor woningbouw als utiliteitsbouw”, aldus Kuijpers. Dat gaat om NVN 7125 en NV en ISSO 75.3.

De nieuwe bepalingsmethode moet dit najaar worden gepubliceerd, waarna ook een kostenoptimalisatiestudie gereed komt. “Daarin geven we aan welke consequenties het BENG-eisenniveau voor het Bouwbesluit zal hebben.” Daarna gaat de zaak naar de Tweede Kamer. Vervolgens moeten voor de zomer van 2019 de BENG-eisen in software-pakketten worden omgezet. Per 1 januari 2020 moeten de BENG-eisen in het Bouwbesluit staan.

De nieuwe NTA is vooral bedoeld om de publiekrechtelijke eisen van een gebouw te toetsen. “Het gaat er niet om het werkelijk energiegebruik in te schatten”, aldus Kuijpers, dus vandaar uitgangspunten als ‘standaardgedrag’ en ‘gemiddeld gebruik’. “We gingen niet met niks van start. We beschikten over een onderliggende set EU-normen, die wel uit 50 verschillende normen bestaat. Even een nietje erdoor heen slaan om de Nederlandse situatie te beheersen, lukte niet. We hebben een nieuwe Nederlandse norm ontwikkeld waarin de Europese serie is geïntegreerd.”

Al met al zal NTA 8800 veel overeenkomsten vertonen met NEN 7120, maar onder de motorkap zien we veel verschillen. Zo is een praktijkprestatiefactor meegenomen, waardoor de verminderde prestatie van een apparaat als het enige tijd functioneert, wordt gewogen. Tenslotte wordt alles in kWh (in plaats van MJ) uitgedrukt, maar dat zijn niet de kWh’s die op je meter staan. “Toegegeven, dat is voor aardgasverbruik wat verwarrend”, zegt Kuijpers.

Op het NEN-congres van 20 november wordt alle achtergrondinformatie en definitieve eisen bekend gemaakt. Zie ook ‘De 90%-versie van NTA 8800 in het kort’

Woonstichting ’thuis, koploper onder de corporaties
Luc Reusken (foto) is manager vastgoed bij Woonstichting ‘thuis. De wooncorporatie bezit 10 duizend woningen in de omgeving van Eindhoven. “Al acht jaar geleden hebben we besloten dat we op drie borden gaan schaken”, zegt Reusken. “Onze woningen moeten betaalbaar en beschikbaar zijn en kwaliteit hebben, dat wil zeggen duurzaam en leefbaar zijn.” Dit jaar werd ‘thuis uitgeroepen tot meest duurzame corporatie van Nederland.

Reusken onderscheidt vijf succesfactoren. “Allereerst hebben we een visie op duurzaamheid en willen we in 2050 CO2-neutraal zijn. De doelstelling om onze woningen op gemiddeld in energielabel B-niveau te krijgen, realiseerden we al in 2017. We huldigen ook de vier principes van The Natural Step. Dat betekent zo min mogelijk bodemdelfstoffen gebruiken, de milieubelasting zo laag mogelijk houden, waar mogelijk natuurlijke systemen herstellen en vooral voorzien in de basisbehoeften van de mens.” Tweede succesfactor is dat ‘thuis deze schone doelstelling stapje voor stapje realiseert, en – derde succes – daarvoor ook financiële middelen uittrekt. “70 miljoen euro in 10 jaar, vooral beschikbaar voor quick wins als zonnepanelen en nieuwbouw standaard als NOM neerzetten”, aldus Reusken. Als vierde factor creëert ‘thuis een beweging in de invloedssfeer van alle medewerkers in hun dagelijkse werkzaamheden, en ten vijfde werkt de woningcorporatie samen met de hele keten van huurders, gemeenten, aannemers, leveranciers enzovoort, en probeert daarbij 100% transparant te zijn.

De concrete resultaten zijn indrukwekkend. Zo zijn 700 woningen voorzien van zonnepanelen, 400 woningen zijn gasloos, een wijk is als proef aardgasvrij, twee wijken beschikken over WKO, er zijn NOM-projecten, klima-coaches, burenhulp, elektrische fietsen en auto’s en tenslotte is er vrijdag op kantoor een kliekjesdag, waarbij er geen vers brood is, maar we croutons eten, somt Reusken op.

In het project De Willem en De Zwijger komen een aantal ontwikkelingen samen. Voor twee appartementsgebouwen van vijf lagen realiseerde ‘thuis samen met gemeente Best, BAM en N+B+A architecten een ketensamenwerking die tot NOM-woningen leidde. De business case was een investering van € 164.000 (huur € 567) met een aanvullende NOM-investering van € 32.700 inclusief subsidie wat in een EPV van € 77 per woning resulteerde. “Er zijn ambassadeurs van The Natural Step ingeloot, dus we zijn heel benieuwd hoe het er in de woonpraktijk aan toe zal gaan”, zegt Luc Reusken. Stap voor stap gaat ‘thuis door met onder meer de Aedes-routekaart om de CO2-emissies van het woningbestand van 30 miljoen kilogram in 2050 met 76% te reduceren. De kosten daarvan schat Reusken op 453 miljoen euro.

Download de presentatie van Luc Reusken

Lees ook de verslagen van de zes deelsessies:

Interactieve vraag-en-antwoord sessie
Aan het einde van de bijeenkomst gaat de zaal per mobiele telefoon in op stellingen over aardgasvrij alternatieven.

1. Mijn bedrijf kan probleemloos aardgasvrije nieuwbouwwoningen realiseren.
De overgrote meerderheid stemt hier volmondig mee in, en dat stemt optimistisch.

2. Mijn bedrijf realiseert alleen nog aardgasvrije nieuwbouwwoningen.
Ook hier stemmen veel deelnemers mee in, al maken acht deelnemers een voorbehoud voor woningen die vergund zijn vóór 1 juli.

3. De meerkosten van zo’n aardgasvrije woning bedragen…..
Voor de overgrote meerderheid tussen de €10.000 en € 20.000, al zeggen negen deelnemers het voor minder dan € 10 duizend te kunnen realiseren.

4. Mijn bedrijf is momenteel hard bezig om vóór 1 juli bouwaanvragen te doen
Dat valt reuze mee, slechts twee deelnemers vullen Ja in. Hun redenen: beide bedrijven zijn bezig met een laatste project in een wijk. Bij het ene project ligt het gasnet er al een tijdje, bij de ander wordt het laatste stukje gasnet nu aangelegd.

5. Mijn bedrijf heeft ook ná 1 juli nog aardgaswoningen in de pijplijn.
De overgrote meerderheid werkt dan aardgasvrij, maar twee deelnemers hebben projecten met minder dan 50 woningen en twee hebben projecten met meer dan 50 woningen. Onder andere een corporatie die, om plankosten te sparen, een tweede identieke woontoren wil realiseren.

6. Als alternatief voor de cv-ketel maken we het meest gebruik van:
Bodemwarmtepomp en in iets mindere mate luchtwarmtepomp zijn favoriet. Bij de vraag waar men het liefst gebruik van maakt, scoort bodemwarmte nog veel hoger. WKO wordt slechts door enkelen gekozen, warmtenet nog minder.

Algemene conclusie: de handschoen om per juli aardgasvrij te gaan wordt door ieder voortvarend opgepakt. De ambitie is er, wel vragen deelnemers om hierover praktische kennis en ervaringen te blijven delen.

De volgende ZEN-platformbijeenkomst vindt plaats op dinsdag 11 september.


Gerelateerde berichten

Tags:

ZEN

PARTNERS

NEPROM NVB Bouwend Nederland Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties