Pittige klus: Nederland energieneutraal in 2050

Posad-800Verslag van de Dag van de Projectontwikkeling-sessie ‘De energieleverende wijk’ – door Anton Coops

In 2013 hebben tientallen Nederlandse organisaties zich verbonden aan het Energieakkoord. Het uiteindelijke doel van dit akkoord is een energieneutraal Nederland in 2050. Momenteel bungelt ons landje nog helemaal onderaan de EU-ranglijsten als het gaat om opwekking van hernieuwbare energie. We hebben dus nog een lange weg te gaan. Intussen beseffen bestuurders en marktpartijen nauwelijks wat de ruimtelijke impact is van de vele ingrijpende maatregelen die in de komende decennia genomen moeten worden.

Boris Hocks (Posad Spatial Strategies) heeft een missie: hij probeert de energietransitie concreet te maken voor bestuurders en stakeholders door middel van een heldere procesaanpak. Samen met Buck Consultants International heeft Posad tools ontwikkeld waarmee op regionaal niveau het opwekpotentieel, de vraag en het aanbod van hernieuwbare energie in kaart kunnen worden gebracht. De nadruk ligt op de identificatie van nieuwe kansen die door een creatieve gebiedsgerichte aanpak van de transitie verzilverd kunnen worden.

Deze DVDP-sessie wordt ingeleid door Bas van de Griendt (BPD). Hij vraagt de aanwezigen – om het doel en het belang van de sessie te duiden – of ze aan duurzaamheid werken op gebouwniveau of op gebiedsniveau. De meerderheid blijkt door een regionale bril te kijken.

Toekomstbestendig landschap
Om te beginnen onderstreept Boris Hocks het belang van toekomstbestendige oplossingen. Hij doet dit aan de hand van een oerlelijke foto van een ‘vintage’ Californisch strand vol badgasten en boortorens. Waar de olie-industrie zich heeft teruggetrokken zijn inmiddels woonwijken ontstaan, op sterk vervuilde grond. Niet goed. De onderliggende vraag is: waar vinden we in het kleine Nederland de ruimte voor het opwekken van de benodigde duurzame Petajoules? En hoe ziet dat eruit?

Als we gaan rekenen aan een scenario voor 100% duurzame energie in Nederland in 2050, dan kan die energie op drie schaalniveaus worden opgewekt: ieder voor zich, door collectieven, of door commerciële partijen die gaan voor de ‘grote oogst’. Het is van belang om te beseffen dat de keuze voor één van deze drie strategieën steeds grote gevolgen heeft voor het landschap.

Hoeveel Petajoule?
In totaal kan met deze drie aanpakken in Nederland tussen de 1.000 en 1.600 PJ (Petajoule) per jaar worden opgewekt, aldus Boris. Ter vergelijking: op dit moment wekken we slechts 132 PJ op. Dat is voornamelijk wind. Naar verwachting zal de energievraag zich in 2050 ergens tussen de 2.000 en 3.500 PJ bevinden. Om dat gat te overbruggen zullen we moeten kijken naar aanvullende maatregelen, zoals wind op zee, of als het echt niet anders kan import van biomassa. In totaal komen we dan op een maximale productie van 2.900 PJ hernieuwbaar.

Het is dus duidelijk dat er heel snel heel veel opwekcapaciteit bij moet, maar waar? En krijgen we nou overal windmolens? Het antwoord op deze vraag is per regio verschillend. Boris geeft aan dat er energieleverende regio’s en energievragende regio’s zullen ontstaan. Aan de hand van de voorbeelden Goeree Overflakkee (landelijk gebied), De Binckhorst in Den Haag (stedelijke transformatie) en Terneuzen (industrieel cluster) illustreert hij hoe op regionaal niveau steeds een mix van strategieën ingezet kan worden, afhankelijk van de functie van de regio.

Regionale studies
Met voorbeelden uit diverse regionale studies laat Boris vervolgens concreet zien welk soort afwegingen er worden gemaakt. De sheet over Flevoland spreekt boekdelen. Wil je voor maximale opwekking gaan (192 PJ) dan staat het IJsselmeer straks vol met windmolens. In een economisch optimaal scenario (51 PJ) worden er dat fors minder, terwijl het scenario dat de ruimtelijke kwaliteit bewaakt een heel ander plaatje laat zien, dat toch goed is voor 51 PJ.

De studie naar de combinatie van opgaven binnen de gemeente Katwijk laat zien hoe er nieuwe ideeën kunnen ontstaan door het potentieel van een regio ten volle te benutten. Dan gaat het bijvoorbeeld over technische oplossingen zoals het slim uitwisselen van restwarmte, maar ook over kansen voor eco-toerisme; iets waar ze in Californië alleen van kunnen dromen.

Oproep aan projectontwikkelaars!
Paul Bleumink (Buck Consultants International) was nauw betrokken bij de studies die Boris Hocks de revue heeft laten passeren. Paul eindigt de sessie met een oproep aan alle aanwezige projectontwikkeaars: “De gemiddelde wethouder zegt: ik wil in 2030 energieneutraal zijn. Maar vervolgens schrikt men zich wezenloos van de ruimtelijke consequenties. We praten over het toekomstperspectief van Nederland met mensen die niet goed weten wat een Petajoule is. Daarom moeten ook installateurs en ontwikkelaars aan tafel om mee te praten. Je moet als projectontwikkelaar niet alleen met gebouwen bezig zijn, maar opschalen naar regioniveau om echt tot inzicht en tot impact te komen. Collectieve oplossingen zijn hard nodig, bijvoorbeeld voor bedrijventerreinen. Waarom doen jullie niet mee? Waarom zitten jullie niet aan tafel?”

Download de presentatie van Boris Hocks (verkleind pdf-bestand)


Gerelateerde berichten

PARTNERS

NEPROM NVB Bouwend Nederland Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties