Stoomcursus BENG voor vastgoedprofessionals

Hoe gaat de Nederlandse nieuwbouwwoning eruitzien in de nabije toekomst?

Sinds januari 2021 is de belangstelling voor de BENG regelgeving toegenomen. Daarom zetten we de belangrijkste vragen en antwoorden over BENG nog eens op een rijtje, maar deze keer gericht op vastgoedprofessionals in de breedste zin van het woord, en op andere indirect betrokkenen.

De BENG regelgeving voor nieuwbouwwoningen is sinds 1 januari 2021 van kracht. “Eindelijk”, zou je kunnen zeggen. Het Lente-akkoord is al in 2015 begonnen met haar eigen BENG-traject. We hebben gerekend aan BENG, praktijkervaringen verzameld, kanttekeningen geplaatst en heel veel kennis gedeeld met de koplopers in de bouw. Maar nu de BENG-regelgeving is ingevoerd kunnen andere vastgoedprofessionals ook wel een stoomcursus gebruiken: 10 vragen en antwoorden over BENG.

1. Waarom is BENG ingevoerd?
Vanaf 1 januari 2021 moeten alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna-energieneutraal worden gebouwd. Dit is conform een Europese richtlijn uit 2010 (EPBD) en conform het Nederlandse Energieakkoord uit 2013. In alle EU-landen gelden BENG-eisen, maar er zijn wel onderlinge verschillen. In Italië en Spanje wordt immers anders gebouwd dan in Finland of Estland. Het hogere doel is de bevordering van de energietransitie, dus beperking van de energievraag in de gebouwde omgeving, meer hernieuwbare energiebronnen inzetten en de CO2-uitstoot reduceren.

2. Wat verandert er in de regelgeving?
De energieprestatie van een woning wordt voortaan op een nieuwe manier berekend. De energieprestatie van een gebouw heeft onder andere te maken met de kwaliteit van de schil, de kozijnen en het glas, de isolatie, de luchtdichtheid van de woning, de gekozen installaties en de compactheid van het ontwerp.

De energieprestatie wordt in de BENG systematiek uitgedrukt met drie indicatoren: de energiebehoefte voor het verwarmen en koelen van een woning (BENG 1), het fossiel energiegebruik (BENG 2) en het aandeel hernieuwbare energie (BENG 3).

Omdat BENG-woningen goed geïsoleerd zijn, én omdat onze zomers als gevolg van de klimaatverandering steeds warmer worden, is er ook een maatregel ingevoerd om de kans op oververhitting van nieuwbouwwoningen in de zomermaanden te verkleinen. De kans op temperatuuroverschrijding wordt uitgedrukt met het ‘indicatiegetal’ TOjuli.

Aan de drie BENG-indicators én aan de kans op temperatuuroverschrijding zijn eisen verbonden. Nieuwe woningen moeten voortaan aan alle vier die eisen tegelijkertijd voldoen. BENG is dus in wezen een nieuwe manier van rekenen aan de energieprestatie van een gebouw, die in plaats komt van de EPC-berekening.

Meer weten over BENG 1, 2 en 3 en TOjuli? Kijk dan naar de kernachtige uitleg van BENG-kundige Harm Valk (Nieman RI) in onze Spoedcursus BENG – Hoe zit het eigenlijk?.

3. Welke gevolgen hebben de BENG-eisen voor het ontwerpen van woningen?
Deze vraag is niet zo makkelijk te beantwoorden. Het BENG-stelsel schrijft immers voor hoe je moet rekenen, maar niet hoe je moet ontwerpen. Het is uiteraard wél zo dat de ene ontwerpstrategie ‘beter scoort’ in BENG dan de andere. Compact ontwerpen is een voorbeeld van een BENG-vriendelijke ontwerpstrategie, want een compact ontwerp leidt in principe tot minder warmteverlies en dus tot een betere energieprestatie. Dat gezegd hebbend: de BENG eisen variëren al naar gelang de compactheid van een woning, maar dat is meer een onderwerp voor de specialisten.

De BENG-eisen hebben dus invloed op het ontwerp van een woning, maar alleen indirect. Als we kijken naar in het oog springende trends dan kun je in ieder geval dit verwachten:

meer of minder zonnepanelen?

Er liggen vaak minder zonnepanelen op een BENG-woning. Bij een energieconcept met een goed gedimensioneerde warmtepomp is het vaak niet meer nodig om aanvullend zonnepanelen toe te passen. (Een technische uitleg vind je hier.) Het Lente-akkoord raadt zelfs aan om BENG te halen met zo min mogelijk gebruik van PV-panelen. Dan blijft er immers zoveel mogelijk dakoppervlak over voor PV om de resterende energievraag te compenseren, en eventueel ook een elektrische auto op te laden.

oriëntatie op het zuiden
Ontwerpers moeten voortaan in een vroeg stadium met stedenbouwkundigen afstemmen wat de optimale oriëntatie van de woning is in het plan voor een nieuwbouwwijk. Oriëntatie op het zuiden kan gunstig zijn voor de BENG en TOjuli-berekening. Al blijkt het effect van oriëntatie op de BENG waarden beperkter dan verwacht.

hoogbouw vraagt om creativiteit
Bij hoogbouw is er relatief weinig dakoppervlak beschikbaar voor zonnepanelen. Dit vraagt om creatieve oplossingen, zoals bijvoorbeeld panelen in de gevel. Overigens zijn er nog weinig elegante oplossingen om de PV op hoogbouw naar de individuele appartementen te leiden, zonder kilometers extra koperdraad.

Conclusie: aan de buitenkant van de woning kun je niet goed zien of het een BENG-woning is of niet.

4. Waar kan ik voorbeelden vinden van gerealiseerde BENG-woningen?

Een groep koplopers in de bouw is al enkele jaren in de praktijk aan het oefenen met de BENG systematiek. Er zijn dan ook al heel wat BENG-woningen gerealiseerd in Nederland. RVO heeft een kaart gemaakt met voorbeelden van gerealiseerde BENG woningen. Let op: onderaan de pagina met de kaart zie je een knop met een filter-icoontje (naast de i). Klik op het filter, en vink dan aan ‘Voldoet aan BENG criteria’.

Er zijn uiteraard ook BENG-referentiegebouwen beschikbaar, bedoeld voor ontwerpers en andere bouwprofessionals. De referentiegebouwen vind je ook op de website van RVO. 5. Hoe streng is BENG?
Het is belangrijk om je te realiseren dat BENG slechts een nieuwe minimum-eis is. Het is – kort door de bocht – ambitieniveau bezemwagen. Als je anno 2021 een BENG-woning ontwerpt en bouwt, doe je dus nog helemaal niks bijzonders. Voor veel koplopers in de bouw is de échte uitdaging het realiseren van energiepositieve woningen, of nul-op-de-meter woningen. Daar komen aanvullende ambities bij zoals circulair materiaalgebruik, ontwerpen met het oog op maximaal comfort voor de bewoner, betaalbaarheid en creatief gebruik van prefab.

Over 2019 meldde RVO al dat zo’n 40% van de nieuwbouwwoningen een stuk zuiniger is dan de wettelijke eis. Veel nieuwbouw, zowel koopwoningen als sociale woningbouw, wordt tegenwoordig nul-op-de-meter gebouwd. Dat houdt in dat de energieprestatie een stuk beter is dan BENG.

6. Is een BENG-woning duurder?
Er verschenen de afgelopen maand alarmerende berichten in de vakpers over de kosten van BENG. Als we het vakblad Cobouw goed lezen (en ons niet door de kop laten misleiden) maken de BENG-eisen een nieuwbouwwoning 5 tot 10% duurder. Op die stelling valt echter volgens andere bronnen nog wel het een en ander af te dingen. Zo vindt Stichting KERN bijvoorbeeld dat je ook goed naar de Total Cost of Ownership van een nieuwbouwwoning moet kijken, waardoor je tot een andere conclusie komt.

Het Lente-akkoord is van mening dat het aardgasvrij maken van nieuwbouw, ingevoerd in juli 2018, meer impact heeft gehad op de kosten van een nieuwbouwwoning dan de BENG-eisen. Aardgasvrij maken zorgde voor een kostenstijging van ongeveer € 8000. In de huidige overgangsperiode is er voor BENG-woningen wél sprake van extra advieskosten, zowel voor de BENG en TOjuli-berekening als voor het energielabel. Ook de maatregelen om oververhitting tegen te gaan hebben zonder meer een prijskaartje.

7. Is een BENG-woning comfortabeler?
Als de ontwerper en de bouwer goed hun best doen om een comfortabele woning te ontwerpen en te bouwen, dan is het uiteraard ook prettig wonen een BENG-woning. Comfortabele huisvesting is feitelijk een basisbehoefte, maar niet iedere bouwer heeft comfort voor de bewoner even hoog in het vaandel. Zoals onze expert Harm Valk het formuleert: “De woning voldoet wel aan het Bouwbesluit, maar niet aan de verwachtingen”.

Bij het ontwerp van een nieuwbouwwoning draait het om de integrale kwaliteit van energieprestatie, toepassing van duurzame materialen en technieken, comfort voor de bewoner en betaalbaarheid. Lage temperatuurverwarming (vloerverwarming) bijvoorbeeld, vinden vrijwel alle bewoners zeer comfortabel, maar het vergt wél een hogere nachttemperatuur. Dat is voor sommigen wennen. En bouwers moeten zich bijvoorbeeld realiseren dat vloerverwarming en gevelroosters niet goed samengaan. Bouwers en ontwerpers moeten dus feitelijk hun eigen visie ontwikkelen op comfort binnen de BENG-eisen.

8. Geldt BENG ook voor utiliteitsbouw?
Jazeker, maar de systematiek is niet hetzelfde. Kijk hier voor meer informatie.

9. Zijn er speciale BENG-cursussen of opleidingen?
Jazeker, kijk in de Lente-akkoord agenda voor details.

10. Waar kan ik meer informatie vinden?
Bekijk ook eens de brochures en faq’s van het Lente-akkoord:

Het Lente-akkoord BENG-dossier bevat bijna honderd artikelen over BENG die nog steeds actueel zijn. Bekijk ook de Veelgestelde vragen Energieprestatie BENG van RVO en de FAQ’s van bureau Nieman RI. Het uitgebreide verslag van het Lente-akkoord congres ‘BENG! Zo doe je dat’ bevat ook veel informatie en praktijkervaringen. De whitepaper ‘Highlights NTA 8800’ van de NEN geeft ook een goede indruk van de BENG-eisen en TOjuli.

BENG vragenuurtje
Het Lente-akkoord organiseert in februari, maart en april een maandelijks online BENG vragenuurtje. Hierin behandelen we alle vragen die binnenkomen over BENG in de praktijk. Onze experts Ieke Kuijpers-Van Gaalen (DGMR) en Harm Valk (Nieman RI) geven live antwoord.


Gerelateerde berichten

Tags:

BENG

PARTNERS

NEPROM NVB Bouwend Nederland Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties